Dagfinn Worren

• Worren, Dagfinn (2017). Eit maskulint i-mål. In Östmann, Jan-Ola; Sandström, Caroline; Gustavsson, Pamela & Södergård, Lisa (Ed.), Ideologi, identitet, intervention. Nordisk dialektologi 10. Nordica vid Finska, finskugriska och nordiska institutionen, Helsingfors universitet. ISSN 9789515129963. p. 351–360. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2017). Frå allmenning til ålmente. Om ordkrinsen allmenn i fleirgenerasjonsordboka Norsk Ordbok. In Karlsen, Knut E.; Rødningen, Dagfinn & Tangen, Håvard (Ed.), I teneste for nynorsken. Heidersskrift til Olaf Almennningen 70 år. Novus Forlag. ISSN 9788270998753. p. 217–232. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2017). Norsk Ordbok frå A til Å i tolv band. Nordisk Tidskrift för vetenskap, konst och industri. ISSN 0029-1501. 93(1), p. 25–32. Full text in Research Archive Show summary

  Norsk Ordbok blei ferdigstilt tidleg i 2016, 50 år etter at første bandet kom ut. Etter ei stor satsing frå omkring tusenårsskiftet, kalla Norsk Ordbok 2014, blei verket sluttført litt seinare enn til Grunnlovsjubileet i 2014. Professor i nordisk språkvitskap og hovudredaktør, Dagfinn Worren, arbeidde som redaktør ved ordboka gjennom heile si tid som tilsett ved Universitetet i Oslo. Han gir her eit oversyn over nokre sider ved den lange historia til Norsk Ordbok.

• Worren, Dagfinn (2017). Fleirgenerasjonsverket Norsk Ordbok - frå nasjonsbyggjar til grunnlovsjubileumsprosjekt. In Kjelsvik, Bjørghild; Ore, Christian-Emil Smith; Vikør, Lars Sigurdsson; Wetås, Åse & Worren, Dagfinn (Ed.), Målreising og morsmålsdokumentasjon. Heidersskrift til Oddrun Grønvik ved 70-årsleitet. Novus Forlag. ISSN 9788270998890. p. 37–84. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2016). Alfabetbolkane ul-uliøyra, underslag-undst,velsett-veløyra, via-vigring, vomma-vomverlam og ålfar-ålåte. In Grønvik, Oddrun; Gundersen, Helge; Vikør, Lars Sigurdsson & Worren, Dagfinn (Ed.), Norsk Ordbok. Ordbok over det norske folkemålet og det nynorske skriftmålet. Band 12. Det Norske Samlaget. ISSN 9788252186987. Full text in Research Archive
• Gundersen, Kjetil & Worren, Dagfinn (2014). Ivar Aasen og Universitetet i Oslo. In Fjeld, Ruth E Vatvedt & Hovdenak, Marit (Ed.), Nordiske studier i leksikografi 12. Rapport fra Konferanse om leksikografi i Norden Oslo 13.-16. august 2013. Novus Forlag. ISSN 9788270997633. p. 159–175. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2013). Alfabetbolkane svelg-svenskåklede,sæ-sælvar,tel-telfjell, tilfall-tilhøyrsle, topp-topunkts, tupe-turistvisum, tyn-tynke. In Grønvik, Oddrun; Vikør, Lars Sigurdsson & Worren, Dagfinn (Ed.), Norsk Ordbok. Ordbok over det norske folkemålet og det nynorske skriftmålet. Band 11. Det Norske Samlaget. ISSN 9788252183634. Full text in Research Archive
• Rødningen, Dagfinn & Worren, Dagfinn (2012). Ole Vig og avløysarorda hans - samnorsk gjennom fornorsking. In Røyneland, Unn & Enger, Hans-Olav (Ed.), Fra holtijaR til holting. Språkhistoriske og språksosiologiske artikler til Arne Torp på 70-årsdagen. Novus Forlag. ISSN 9788270997046. p. 305–318. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2012). Alfabetbolkane skure-skussmål, skysam-skysvart, slat-sledevyrke, smi--smjell, sol-solhøve, solka-solår, stapp-stapra og stete-stifttann. In Grønvik, Oddrun; Vikør, Lars Sigurdsson & Worren, Dagfinn (Ed.), Norsk Ordbok. Ordbok over det norske folkemålet og det nynorske skriftmålet. Band 10. Det Norske Samlaget. ISSN 9788252181685. Full text in Research Archive
• Gundersen, Kjetil & Worren, Dagfinn (2012). Ivar Aasen og svensk leksikografi. In Eaker, Birgit; Larsson, Lennart & Mattisson, Anki (Ed.), Nordiska studier i lexikografi 11. Rapport från Konferensen om lexikografi i Norden, Lund 24–27 maj 2011. Nordisk forening for leksikografi. ISSN 9789185333424. p. 212–223. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn & Rødningen, Dagfinn (2012). Konrad Eriksson og skildringa av eit grensemål. Maal og Minne. ISSN 0024-855X. p. 55–71. Full text in Research Archive Show summary

  Artikkelen tek utgangspunkt i den fagbiografiske framstellinga om den norske målføregranskaren og motstandsmannen Konrad Eriksson som Geirr Wiggen hadde i Maal og Minne (2009, hefte 2). Avhandlinga til Eriksson om drevsjømålet har i mange år vore ein del av kjeldematerialet til Norsk Ordbok. To grunnleggjande spørsmål blir tekne opp i denne artikkelen. Det eine er om ei slik tradisjonell målføreavhandling med vekt på historisk fonologi også gjev relevante leksikografiske opplysningar, og det andre er om ho kan brukast som grunnlag for ei samanlikning av det tradisjonelle ordtilfanget i dialektane på norsk og svensk side av riksgrensa. Her er to svenske arbeid frå høvesvis Idre og Särna referansemateriale. Konklusjonen på det første spørmålet er at i arbeid med historisk fonologi i eit målføre er semantiske vurderingar ein heilt naudsynt medspelar. Den junggrammatiske metoden i avhandlinga om drevsjømålet får fram påliteleg kunnskap om den semantiske sida av heimleg ordtilfang. Når det gjeld fellesskap i ordtilfang for grannebygder på begge sider av riksgrensa til Sverige, syner undersøkinga eit relativt sparsamt felles ordtilfang. Den fremste årsaka er truleg ulike utgangspunkt for og siktemål med dei tre samanlikna arbeida. Riksgrensa er nok også ein realitet, men likevel dokumenterer desse ulike arbeida at ein femdel av ordtilfanget er felles.

• Worren, Dagfinn (2011). Alfabetbolkane rar-rarvoren, riff-rikkebjørk, ru-rugåker, rådyr-råmåla, sel-selshus, sju-sjællending. In Vikør, Lars Sigurdsson; Grønvik, Oddrun & Worren, Dagfinn (Ed.), Norsk Ordbok. Ordbok over det norske folkemålet og det nynorske skriftmålet. Band 9. Det Norske Samlaget. ISSN 9788252178586. Full text in Research Archive
• Sakshaug, Laila; Worren, Dagfinn & Wetås, Åse (2009). nik - niårsskule, Norsk Ordbok. Ordbok over det norske folkemålet og det nynorske skriftmålet. Band 8. Det Norske Samlaget. ISSN 9788252174687. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2009). Alfabetbolkane natur-natyrell, ov-ovengel, oveta-ovtømmer, pas-pasved, py-pæte og rakl-raklyft, Norsk Ordbok. Ordbok over det norske folkemålet og det nynorske skriftmålet. Band 8. Det Norske Samlaget. ISSN 9788252174687. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2008). Dei første nasjonale ordbøkene for norsk og svensk. In Jóhannesson, Kristinn; Landquist, Hans; Lundquist, Aina; Rogström, Lena; Sköldberg, Emma & Hemlin, Barbro Wallgren (Ed.), Nog ordat? Festskrift till Sven-Göran Malmgren den 25 april 2008. Göteborgs Universitetet. ISSN 9789197474740. p. 417–425. Full text in Research Archive Show summary

  Artikkelen er ei jamføring av Ivar Aasen: Ordbog over det norske Folkesprog (1850) og Anders Fredrik Dalin: Ordbok öfver svenska språket (1855). Spørsmålet som blir drøfta, er om utgjevingane er tilfeldige parallellar i tid eller om der er ein nærare samanheng.

• Worren, Dagfinn (2008). "Bjørn Haldorsens islandske lexicon" og Ivar Aasens ordbøker. Nordiske Studier i Leksikografi (NSL). ISSN 0803-9313. p. 475–486. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2008). Alfabetbolkane lek-lelunneleg, lildra-limån og mas-masverk, Norsk Ordbok. Ordbok over det norske folkemålet og det nynorske skriftmålet. Band 7. Det Norske Samlaget. ISSN 9788252172249. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2007). Leksikografen Knud Knudsen. In Akselberg, Gunnstein & Myking, Johan (Ed.), Å sjå samfunnet gjennom språket. Heidersskrift til Helge Sandøy på 60-årsdagen 14.06.2007. Novus Forlag. ISSN 9788270994564. p. 247–255. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2007). Ordboksartiklar i alfabetbolken kny-knåvle. In Grønvik, Oddrun; Killingbergtrø, Laurits & Vikør, Lars Sigurdsson (Ed.), Norsk Ordbok. Ordbok over det norske folkemålet og det nynorske skriftmålet. Band 6. Det Norske Samlaget. ISSN 9788252170269. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2006). Molbech som mønster for Aasen. In Lorenzen, Henrik & Trap-Jensen, Lars (Ed.), Nordiske Studier i Leksikografi 8. Nordisk forening for leksikografi. ISSN 9788775330072. p. 391–406. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2005). hip-hivvind. In Vikør, Lars Sigurdsson (Eds.), Norsk Ordbok. Ordbok over det norske folkemålet og det nynorske skriftmålet. Band 5. Det Norske Samlaget. ISSN 9788252165791. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2005). The Norwegian form of biligualism. In Bandle, Oskar; Braunmüller, Kurt; Jahr, Ernst Håkon; Karker, Allan; Naumann, Hans-Peter; Telemann, Ulf; Elmevik, Lennart & Widmark, Gun (Ed.), The Nordic Languages. An International Handbook of the History of the North Germanic Languages. Vol 2. De Gruyter Brill. ISSN 9783110171495. p. 2041–2048. Full text in Research Archive Show summary

  4. Conclusion The recognition of how people identify with the specific variety of the written language in which they had their primary instruction has made it clear that recent language standardisation now in fact has consolidated the special bilingual situation in Norway. Internationally, multilingualism is often the normal situation, and for each individual, multilingualism creates a cognitive flexibility, and thus is a resource in an increasingly multicultural society. Within the EU organisation, there is a growing understanding of linguistic pluralism as an important factor in identity and the legitimacy of the whole union, in spite of creating potential obstacles to efficiency (Karlsson 1999,96). The special bilingual situation in Norway can be viewed as a fruitful strategy to maintain and develop Norwegian language and culture. By securing equal opportunities for the two Norwegian standards, the authorities can make important contributions to the maintenance of Norwegian as it is known today, in a more and more globalised world.

• Worren, Dagfinn (2005). Per Sandanger: Ord frå ei anna tid II (2005). Vestlandsnytt (Lokalavisa for Herøy og Sande). Full text in Research Archive Show summary

  Det er no fem år sidan Sandangar gav ut Ord frå ei anna tid med undertittelen Gamle ord og talemåtar frå Sande og grannekommunane på ytre søre Sunnmøre. Denne undertittelen var tittelen på den første ordboka hans frå 1997, som vart skriven inn i 2000-utgåva. Til saman gav det 4600 oppslagsord. Ei melding av 1997-ordboka som Bjarne Rabben skreiv, gav ideen til tittelen Ord frå ei anna tid. Og no har Sandanger altså kome med ei ny ordbok. Tittelen er denne gongen nesten identisk med 2000-ordboka: Ord frå ei anna tid II. Gamle ord og talemåtar frå Sande og grannekommunane på ytre søre Sunnmøre, altså berre med eit 2-tal i tillegg. Men det er all grunn til å understreke at det er ei ny bok. For denne nye boka inneheld 2600 ord, og dei langt fleste står ikkje i den førre ordboka. Denne ordmengda er åleine godt over gjennomsnittet i slike lokale ordsamlingar, som det har kome gledeleg mange av i andre distrikt òg. Til saman har då Sandanger ordboksført 7200 søresunnmørsord. Så mange sunnmørsord har ingen samla sidan Ivar Aasen, som hadde samla 9000 då han han byrja på den store innsamlingsferda i Sør-Noreg som varte frå 1842 til 1845, og som vart til Ordbog over det norske Folkesprog (1850) med 25 000 oppslagsord, seinare kalla Norsk Ordbog (1873) med om lag 45 000 ord.

• Worren, Dagfinn (2004). [Anmeldelse] Jarle Bondevik, Oddvar Nes og Terje Aarset (red.): Målsamlingar 1862-1883 av Ivar Aasen. NLT - Norsk lingvistisk tidsskrift. ISSN 0800-3076. p. 97-102–97-102. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2004). Third International Workshop on Dictionary Writing Systems. Ord om ord : Årsskrift for Avdeling for leksikografi. ISSN 0806-7791. 10, p. 45–50. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2002). LEXIN på norsk, Ord om ord. p. 175–176. Full text in Research Archive Show summary

  LEXIN: · Norsk éinspråkleg ordbok med illustrasjonar · Norsk-engelsk ordbok med illustrasjonar · Biletsider med biletord på tamil, engelsk, bokmål og nynorsk.

• Worren, Dagfinn (2002). Sunnmørske ordsamlingar ¿ frå Harboe (1698) i Norddal til Widnes (2001) i Vanylven, Ord om ord. p. 117–129. Full text in Research Archive Show summary

  Den første sunnmørske ordsamlinga er truleg ei lita samling som Knud Pedersen Harboe fekk i stand i 1698. Harboe var prest i Norddal. Ordsamlinga vart utgjeven av Oddvar Nes i 1988 med tittelen Dictionarium Danico ¿ Norvegico ¿ Latinum 1698 (Nes 1988). Som tittelen fortel, står det fremst eit dansk ord, deretter kjem det eventuelt eit norsk ord og til slutt ei latinsk omsetjing. Her skal det ikkje seiast noko om denne skipnaden anna enn at det var vanleg med ein latindel i ordbøker på denne tida (Hannesdótter 1998:45; Jørgensen 2000:91). Dei fleste av dei 279 meir eller mindre norske orda i Harboe 1698, er motsvar til danske ord, først og fremst frå bokstaven a (Nes 1988:X-XIV). Ein god del av desse norske orda er sunnmørsord frå Norddal. Ei av dei siste sunnmørske ordsamlingane, som ligg føre, er Målet hennar mor av Marie Lovise Widnes. Som tittelen fortel, er her fint lite av dansk og latin. Det er målet i Vanylven og nynorsken som rår grunnen i denne ordboka. Ho skal særskilt omtalast her, men først skal det gjevast eit lite riss sunnmørsk ordsamling.

• Worren, Dagfinn (2001). Nye ord i Nynorskordboka 2001. In Fjeld, Ruth E Vatvedt; Harildstad, Gudmund; Killingbergtrø, Laurits & Vikør, Lars Sigurdsson (Ed.), Ord om ord. Årsskrift for leksikografi nr. 7. Seksjon for leksikografi og målføregransking, Institutt for nordistikk og litteraturvitskap. p. 17–22. Full text in Research Archive Show summary

  I tredjeutgåva av Nynorskordboka (2001)er det lagt vekt på å få med ordtilfang som Norsk språkråd har godkjent til bruk i nynorsk. Hovudvekta ligg likevel på å få med ordtilfang som speglar av samfunnsutviklinga dei siste tiåra. Artikkelen dreg fram typiske ord frå denne bolken.

View all works in NVA

• Almenningen, Olaf; Grønvik, Oddrun; Vikør, Lars Sigurdsson & Worren, Dagfinn (2020). Leksikografen frå Leksvika. Festskrift til Laurits Killingbergtrø på åttiårsdagen 20. februar 2020. Novus Forlag. ISBN 9788283900323. Full text in Research Archive
• Rødningen, Dagfinn; Vikør, Lars Sigurdsson & Worren, Dagfinn (2020). Den første fornorskingsordlista. Ole Vigs Opskrift over norske Ord, som kan indføres i Skriftsproget. Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab. ISBN 9788293175605. 138 p. Full text in Research Archive
• Kjelsvik, Bjørghild; Ore, Christian-Emil Smith; Vikør, Lars Sigurdsson; Wetås, Åse & Worren, Dagfinn (2017). Målreising og morsmålsdokumentasjon. Heidersskrift til Oddrun Grønvik ved 70-årsleitet. Novus Forlag. ISBN 9788270998890. 282 p. Full text in Research Archive
• Grønvik, Oddrun; Gundersen, Helge; Vikør, Lars Sigurdsson & Worren, Dagfinn (2016). Norsk Ordbok. Ordbok over det norske folkemålet og det nynorske skriftmålet. Band 12. Det Norske Samlaget. ISBN 9788252186987. 1648 p. Full text in Research Archive
• Grønvik, Oddrun; Vikør, Lars Sigurdsson & Worren, Dagfinn (2013). Norsk Ordbok. Ordbok over det norske folkemålet og det nynorske skriftmålet. Band 11. Det Norske Samlaget. ISBN 9788252183634. 1608 p. Full text in Research Archive
• Grønvik, Oddrun; Vikør, Lars Sigurdsson & Worren, Dagfinn (2012). Norsk Ordbok. Ordbok over det norske folkemålet og det nynorske skriftmålet. Band 10. Det Norske Samlaget. ISBN 9788252181685. 1630 p. Full text in Research Archive
• Vikør, Lars Sigurdsson; Almenningen, Olaf; Hovdenak, Marit & Worren, Dagfinn (2011). Språk og samfunn - heime og ute. Festskrift til Lars S. Vikør 65 år Red.: Olaf Almenningen, Marit Hovdenak og Dagfinn Worren. Novus Forlag. ISBN 9788270996322. Full text in Research Archive Show summary

  "I nærpå femti år no har Lars vore ein særs aktiv deltakar innanfor norsk og internasjonal språkpolitikk, språkrøkt og målvitskap. Han kan syne til ein impinerande brei og omfattande forfattarskap og har støtt vore raus og usjølvisk med å dele sine kunnskapar med oss andre. Det er såleis både rett og rimeleg at Lars No får eit festskrift som synleg prov på den store innsatsen han har lagt ned for språkvitskap og -kultur opp gjennom åra. Artikkelutvalet i denn boka er gjort av Lars sjølv. I tillegg til at han har skrive nye miniinnleiingar til artiklane, har han også lese korrekturen." Frå innleiinga til redaktørane (s. 7)

• Vikør, Lars Sigurdsson; Grønvik, Oddrun & Worren, Dagfinn (2011). Norsk Ordbok. Ordbok over det norske folkemålet og det nynorske skriftmålet. Band 9. Det Norske Samlaget. ISBN 9788252178586. 1616 p. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2010). Ivar Aasen-almanakken 2011. Dag og Tid. ISBN 9788281150157. 208 p. Full text in Research Archive
• Grønvik, Oddrun; Vikør, Lars Sigurdsson & Worren, Dagfinn (2009). Norsk Ordbok. Ordbok over det norske folkemålet og det nynorske skriftmålet. Band 8. Det Norske Samlaget. ISBN 9788252174687. 1624 p. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2009). Ivar Aasen-almanakken 2010. Dag og Tid. ISBN 9788281150133. 198 p. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2008). Ivar Aasen-almanakken 2009. Dag og Tid. ISBN 9788281150119. 160 p. Full text in Research Archive
• Grønvik, Oddrun; Killingbergtrø, Laurits; Vikør, Lars Sigurdsson & Worren, Dagfinn (2008). Norsk Ordbok. Ordbok over det norske folkemålet og det nynorske skriftmålet. Band 7. Det Norske Samlaget. ISBN 9788252172249. 1638 p. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2007). Ivar Aasen-almanakken 2008. Dag og Tid. ISBN 9788281150072. 147 p. Full text in Research Archive
• Engø, Anne Torunn; Hovdenak, Marit & Worren, Dagfinn (2006). Nynorskordboka. Definisjons- og rettskrivingsordbok. 4. utgåva. Det Norske Samlaget. ISBN 9788252168983. 1478 p. Full text in Research Archive Show summary

  Føreord til 4. utgåva I denne nye utgåva av Nynorskordboka er skrivemåten og bøyinga av oppslagsorda førte opp i samsvar med dei siste godkjende rettskrivingsendringane. Boka er auka med om lag 500 nye oppslagsord. Hovudtyngda av dei er ord som er komne inn i norsk sidan førre utgåva (2001). Dessutan er feil retta, og somme oppføringsmåtar er endra. Vi takkar med dette alle som har meldt frå om ting som burde rettast eller forbetrast, og vonar at lesarane vil halde fram med det. Ei særleg takk går til Boye Wangensteen, som stilte til rådvelde heile nyordstilfanget med dei ferdigredigerte artiklane i tredjeutgåva av Bokmålsordboka (2005). Arbeidet med denne utgåva har gått føre seg på Institutt for lingvistiske og nordiske studium, Universitetet i Oslo (http://www.hf.uio.no/iln/). Kristin Bakken i Norsk Ordbok 2014 (http://no2014.uio.no) laga planen for arbeidet. Marit Hovdenak i Språkrådet (http://www.sprakradet.no) har lagt til rette dei nye rettskrivingsvedtaka. Andreas Tandberg har ført dei inn i databasen og elles vore med på den førebuande tilrettelegginga, særleg av ordtilfanget. Sjølve redigeringa har Anne Engø stått for med særleg vekt på utforminga av ordartiklane, medan Dagfinn Worren har hatt ansvaret for ordutvalet i tillegg til å samordne framdrifta i arbeidet. Marit Hovdenak har dessutan, saman med Jostein Stokkeland i Språkrådet, kome med merknader til ordutvalet og elles sett over nyinnføringane og dei andre endringane i manuskriptet. Manuskriptet er lagt i database av Eining for digital dokumentasjon (EDD) ved Christian-Emil Ore (http://www.edd.uio.no), og revisjonsarbeidet har gått føre seg i eit redigeringsprogram som Tone Bjørnstad, EDD, utvikla i samarbeid med redaksjonen til tredjeutgåva. For fjerdeutgåva har Lars Jørgen Tvedt hatt ansvaret for redigeringsprogrammet. Oslo, juni 2006

• Worren, Dagfinn (2006). Ivar Aasen-almanakken 2007. Dag og Tid. ISBN 9788281150058. 142 p. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2005). Ivar Aasen-almanakken 2006. Dag og Tid. ISBN 9788281150027. 147 p. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2004). Ivar Aasen-almanakken 2005. Dag og Tid. ISBN 9788281150003. 136 p. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2003). Ivar Aasen-almanakken 2004. Dag og Tid. ISBN 9788290654196. 128 p. Full text in Research Archive Show summary

  Ynsket med almanakken er at eit utval av dei kvardagsnære og tankemetta seiemåtane frå ordtakssamlingane til Ivar Aasen framleis skal vera lett tilgjengelege. Ikkje minst kan det trengjast i eit nytt tusenår med eit mylder av alle slags inntrykk: Det kjem alltid noko nytt, og sjeldan nokot godt. Samstundes skal boka vera ein tenleg nynorsk almanakk. Til dette hjelper vonleg òg dei folkekjære songane �Nordmannen� og �Etterstev� frå Symra og bolken Gjennom åra med Ivar Aasen med dei viktigaste årstala i livssoga hans. Til beinveges praktisk bruk er bolken Nyttige adresser, der medlemmene i Landssamanslutninga av nynorskkommunar (LNK) og Landslaget for Lokalaviser er hovudstomnen. Merkedagar har vore og er særskilde haldepunkt i tilværet. Dei har noko på veg styrt utvalet av ordtak. Men like ofte er det ordtaket sjølv som har gjort at det har kome med. Det kan uttrykkja ei livsrøynsle som kan vera god å ta med seg vidare inn i dagen, det kan vera eit vink om verdien av vanen eller like gjerne ei påminning om at vanen ikkje alltid gjev rett eller har rett. Ordtaka mot vanetenkinga har gjerne ein ironi som kallar både på smil og lått. Heile utvalet av ordtak er frå 1881-utgåva av Norske Ordsprog. I høve til den ytre bunaden som Ivar Aasen gav ordtaka, er det her brukt å for aa. Dessutan er nokre få ordtydingar sette til. 2004-utgåva Jamført med Ivar Aasen-almanakken 2003, er det i 2004-utgåva bytt ut meir enn 50 ordtak: D�er Mun i mindre en heile Fanget fullt, seiest det. Vel er det slik at Mange Umbrøyte er liti Umbot, men dei nye ordtaka er minst like talande som dei førre, og Sidste Frettnaden er sannaste, veit vi.

• Vikør, Lars Sigurdsson; Almenningen, Olaf; Grønvik, Oddrun; Hageberg, Arnbjørg; Killingbergtrø, Laurits & Myhren, Magne [Show all 11 contributors for this article] (2002). Norsk Ordbok band 4: gigle - harlemmerolje. Det Norske Samlaget. ISBN 9788252161502. 816 p. Full text in Research Archive Show summary

  Band 4 av ein serie planlagd til 12 band

• Worren, Dagfinn (2002). Ivar Aasen-almanakken 2003. Dag og Tid. 132 p. Full text in Research Archive Show summary

  Almankk med kalender for 2003. Kvar dag har eit ordtak frå Ivar Aasen: Norske Ordsprog (1881). Sentrale merkedagar er førte opp. I tillegg er det med ei innleiing, Ord og dag med Ivar Aaen, og årstalregister for Ivar Aasen, der sentrale hendingar og utgjevinga er omtala. Dessutan er dei to kjende Aasen-songane Nordmannen og Etterstev med.

View all works in NVA

• Worren, Dagfinn Peder (2022). Julekorta frå bestefar. Vestlandsnytt (Lokalavisa for Herøy og Sande). Full text in Research Archive Show summary

  Bestefar min, Adolf Rødvik (1869-1909), slutta som sjømann då han hadde stifta familie og lånt pengar til å byggje hus. Han reiste til Amerika i 1907 for å tene nok pengar til å bli gjeldfri. Før han omkom i ei arbeidsulykke i Washington, rakk han mellom anna å sende to han to julekort. Teksten er ein revidert bolk frå familiehistoria Dagfinn Worren: "Sjømannen som gjekk i land" (2021; 96 sider), utgjeven utan forlag, og fortel om ein far som har omsorg for familien som han må vere borte frå for å sikre velferda deira.

• Worren, Dagfinn Peder (2022). Bestseljaren "Noregs Nasjonale Flora". Dag og Tid. ISSN 0803-334X. 61(47), p. 33–33. Full text in Research Archive Show summary

  Artikkelen handlar om bakgrunnen for at Johannes Lid: Norsk flora (1944) med nynorsk som redigeringsmål framleis held posisjonen som standardverket for norsk flora i den åttande utgåva ved Reidar Elven mfl. i 2022.

• Worren, Dagfinn (2020). Jamningsord frå Inntrøndelag i Ole Vigs ordliste. In Almenningen, Olaf; Grønvik, Oddrun; Vikør, Lars Sigurdsson & Worren, Dagfinn (Ed.), Leksikografen frå Leksvika. Festskrift til Laurits Killingbergtrø på åttiårsdagen 20. februar 2020. Novus Forlag. ISSN 9788283900323. p. 113–138. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2020). Språket i kryssord. In Almenningen, Olaf; Grønvik, Oddrun; Vikør, Lars Sigurdsson & Worren, Dagfinn (Ed.), Leksikografen frå Leksvika. Festskrift til Laurits Killingbergtrø på åttiårsdagen 20. februar 2020. Novus Forlag. ISSN 9788283900323. p. 37–40. Full text in Research Archive
• Vikør, Lars Sigurdsson & Worren, Dagfinn (2020). Laurits Killingbergtrø: Ordmannen. In Almenningen, Olaf; Grønvik, Oddrun; Vikør, Lars Sigurdsson & Worren, Dagfinn (Ed.), Leksikografen frå Leksvika. Festskrift til Laurits Killingbergtrø på åttiårsdagen 20. februar 2020. Novus Forlag. ISSN 9788283900323. p. 27–33. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2019). Livsnær litteratur frå Leikong. Vestlandsnytt (Lokalavisa for Herøy og Sande). Full text in Research Archive Show summary

  Omtale av Laura Djupvik: Hjartet er ingen logrande hund.(2019)

• Worren, Dagfinn (2019). Sunnhordlending med Sande-slekt. Vestlandsnytt (Lokalavisa for Herøy og Sande). Full text in Research Archive Show summary

  Omtale av Oskar Stein Bjørlykke: Blikket. (2019)

• Worren, Dagfinn (2018). Norske gatenamn i Berlin. Nytt om namn. ISSN 0800-4676. Full text in Research Archive Show summary

  Omtale av Alexander Häusser og Jørgen Norheim: Norwegwerstrasse. Frå Berlin til Stalheim via Nordkapp. (2019)

• Worren, Dagfinn (2018). To heimland og same karen. Vestlandsnytt (Lokalavisa for Herøy og Sande). 95, p. 66–72. Full text in Research Archive Show summary

  Omtale av Odd Lovoll: Two Homelands. A Historian Considers His Life and Work. Minnesota Historical Society Press (2018)

• Worren, Dagfinn (2018). Med Jøleik på Lerkendal. Vestlandsnytt (Lokalavisa for Herøy og Sande). Full text in Research Archive Show summary

  Om eit 100-års- og eit 60-årsjubileum i korpsrørsla.

• Worren, Dagfinn (2017). Jul med Ivar Aasen. Vestlandsnytt (Lokalavisa for Herøy og Sande). Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2015). Tòskji æ kòmi, men sjøi æ rùskji. Eit språkleg særmerke i søresunnmørsk. Vestlandsnytt (Lokalavisa for Herøy og Sande). Full text in Research Archive
• Vikør, Lars Sigurdsson; Grønvik, Oddrun; Wetås, Åse & Worren, Dagfinn (2014). Leksikografar og kompetanse. Dag og Tid. ISSN 0803-334X. 53(31). Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2014). Eit maskulint i-mål. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2013). Ivar Aasen og Herøy. Folk og Fortid. Tidsskrift for Herøy Sogelag. p. 32–46. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn & Wetås, Åse (2013). Nytt band av Norsk Ordbok [pressemelding om band 11 tilpassa dekningsområdet for avisa]. Møre-Nytt. p. 6–6. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2013). Nynorsken i bokmålet. Dag og Tid. ISSN 0803-334X. p. 40–40. Full text in Research Archive Show summary

  Merknad til John Peter Collett: "Slitsam detalrikdom", melding av Ottar Grepstad: Historia om Ivar Aasen i Dag og Tid 2013, nr. 33

• Worren, Dagfinn (2013). Ivar Aasen og Herøy. Full text in Research Archive Show summary

  Foredrag i høve Språkåret 2013 om Ivar Aasens tilknyting til Herøy

• Worren, Dagfinn & Wetås, Åse (2013). Nytt band av "Norsk Ordbok" [pressemelding om band 11 tilpassa dekningsområdet for avisa. Vestlandsnytt (Lokalavisa for Herøy og Sande). p. 16–16. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2013). Ein varm tilhengjar (mest om omnen som langs kysten frå Florø til Vadsø vart kalla "tilhengjar"). Vestlandsnytt (Lokalavisa for Herøy og Sande). Full text in Research Archive
• Gundersen, Kjetil & Worren, Dagfinn (2013). Ivar Aasen og Universitas Regia Fredericiana. Full text in Research Archive Show summary

  Om Ivar Aasens tilhøve til Universitetet i Oslo

• Worren, Dagfinn (2012). Ljubisa Rajic (1947-2012) [Minneord]. Dag og Tid. ISSN 0803-334X. p. 17–17. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2012). Ljubisa Rajic til minne [Minneord]. Dagsavisen. ISSN 1503-2892. p. 33–33. Full text in Research Archive
• Gundersen, Kjetil & Worren, Dagfinn (2011). Ivar Aasen og svensk leksikografi. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2011). Pressemelding om band 9 av Norsk Ordbok med lokalt tillegg: Ski-ilje, ski-klabb og ski-nase: Nytt band av Norsk Ordbok i tide til ski-VM! - Band 9 av Norsk Ordbok og Ørsta-bygdene. Møre-Nytt. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2011). Pressemelding om band 9 av Norsk Ordbok med lokalt tillegg: Nytt band av Norsk Ordbok i tide til ski-VM! - Band 9 av Norsk Ordbok og Ytre Søre. Vestlandsnytt (Lokalavisa for Herøy og Sande). Full text in Research Archive
• Rødningen, Dagfinn & Worren, Dagfinn (2010). Ein grenselaus innsats. Konrad Eriksson (1908-1944) - norsk målføregranskar og motstandsmann med norsk "lektoreksamen" frå Uppsala. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn & Rødningen, Dagfinn (2009). Ole Vig og vi. Folkeopplysning i Norsk Ordbok. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2009). Avduka Dag og Tid. Dag og Tid. ISSN 0803-334X. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2009). Mange ord frå Søre Sunnmøre [Følgjeartikkel til pressemelding om band 8 av Norsk Ordbok]. Vestlandsnytt (Lokalavisa for Herøy og Sande). Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2009). Ord frå Ørsta var grunnstomnen [Følgjeartikkel til pressemelding om band 8 av Norsk Ordbok]. Møre-Nytt. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2008). Opneår og vår. Vestlandsnytt (Lokalavisa for Herøy og Sande). 22, p. 17–17. Full text in Research Archive Show summary

  Ord for klimavariasjon

• Worren, Dagfinn (2008). I vinfat under Voldsfjorden. Vestlandsnytt (Lokalavisa for Herøy og Sande). p. 16–16. Full text in Research Archive Show summary

  Om ordet "tunnel" og avløysar ("holgang", "jordgöng" (isl.), "berghol" og fjellsmog" (færøysk) i høve opninga av Eiksundsambandet med den djupaste vegtunnelen i verda.

• Worren, Dagfinn (2008). Intervju om ordtak med utgangspunkt i ordtaka i Ivar Aasen-almanakken 2008. [Radio]. NRK Møre og Romsdal. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2008). De ukjente ordene (om band 7 av Norsk Ordbok). [Journal]. Klassekampen. Full text in Research Archive Show summary

  Intervjuet bygde på ei pressemelding om band 7 av Norsk Ordbok, som framheva at mange oppslagsorda var ordboksførde for første gong. Mellom døma var lyflonad og maularmat.

• Worren, Dagfinn (2008). Veit du kva mugetuft og lakeballe tyder? [Journal]. Sunnmørsposten. Full text in Research Archive Show summary

  Intervju i samband med lanseringa av band 7 av Norsk Ordbok på Dei nynorske festspela i Aasen-tunet. Lanseringa var vinkla på "Orda eg ikkje visste om", og illustrert med ord som t.d. lakeballe, ljåmus, lyflonad og mugetuft.

• Worren, Dagfinn (2008). Om prosjektet Norsk Ordbok 2014 med vekt på materialgrunnlag og arbeidsmåtar. [Radio]. NRK. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2007). "Bjørn Haldorsens islandske Lexicon" og Ivar Aasens ordbøker. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2007). Også sjef for nynorsken. Dag og Tid. ISSN 0803-334X. p. 23–23. Full text in Research Archive Show summary

  Om dialekt- og nynorskbruk i NRK

• Worren, Dagfinn (2005). Molbech som mønster for Aasen. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2004). Urbane heimfødingar? Aftenposten (morgenutg. : trykt utg.). ISSN 0804-3116. p. 43–43. Full text in Research Archive Show summary

  Oslo bystyre vedtok i 2000 at det skulle setjast i gang forsøk i sidemålsundervisninga som skal kartleggje forbetringspotensialet i undervisninga. Når skulebyråd Torger Ødegaard frå Høgre fremjar sak i bystyret om å søkje fritak frå den skriftlege delen for elevane i den vidaregåande skulen i Oslo, ser han suverent bort frå dette vedtaket. Kollektivt fritak er ikkje noko forsøk. Like arrogant er det at gruppeleiaren for Arbeidarpartiet, Rune Gerhardsen, blir med på ei slik lettvint �løysing� (Aftenposten Aften 7.1) . Han hoppar bukk over det vitskaplege opplegget som også Arbeidarpartiet stod bak. Gerhardsen grunngjeving solospelet sitt med ein udokumentert påstand: ei fulldekkjande undervisning i norsk skriftmål er eit trugsmål mot �å opprettholde det norske språk�. Denne påstanden om at kunnskap om berre ein del av norsken skal vere eit betre vern enn eit breiare innsyn, er ei meiningsløyse. Arbeidarpartiet bør ikkje gå i allianse med Høgre om lettvinte løysingar. God sosialdemokratisk politikk går ut på å utvikle solidariske fellesskapsløysingar for einskildmennesket bygd på kunnskap. Framlegga til reelle forsøk i sidemålsundervisninga har i det minste eit slikt utgangspunkt og kan gje nytenking om sjølve undervisninga. Elevane har sjølvsagt krav på tidhøvelege undervisningstilbod. Ikkje minst må det vere ei utfordring å integrere språkteknologiske verkty også i denne skriftmålsopplæringa. Det finst både språkspel, omsetjings- og retteprogram. Slike tiltak bør modernisten Gerhardsen bør vere talsmann for. Det er elles påfallande sneversynt å ville avvikle den norske tospråksordninga. Ikkje minst på individplanet er fleirspråklegheit ein stor ressurs. Dess fleire språk ein lærer, dess betre trening får ein i å lære nye språk. Morsmålet taper ikkje på det. På ein slik bakgrunn er det ikkje overraskande at den internasjonale tendensen er å fremje fleirspråklegheit. Då bør ikkje Oslo bystyre gjere osloungdomen til urbane heimfødingar med å ta frå dei sidemålet.

• Worren, Dagfinn (2004). [Melding av] John Ole Askedal og Ann-Berit Aarnes Breder (red.). Ivar Aasen - vandreren og veiviseren. Oslo: Emilia forlag, 2002. 258 sider. Maal og Minne. ISSN 0024-855X. p. 202–209. Full text in Research Archive
• Worren, Dagfinn (2003). Irsk i hovudet. Dag og Tid. ISSN 0803-334X. Full text in Research Archive Show summary

  Dublin er vikingbyen. ... Vikingane var vel [glade] i graut, [så] for oss som likar grautmål og språkleg mangfald, er Irland ein studie verd. Landet er invadert om ikkje frå mange kantar, så i alle fall mange gonger. Keltarane kom frå Søraust-Europa, vikingane frå nord og normannane frå Vest-Europa og sist, men ikkje minst, engelskmennene frå England. Irsk (gælisk) er det heimlege nasjonalspråket, medan engelsk er det dominerande språket. Å sjå til er engelsk så dominerande at det er rimelegare å skrive om irsk i engelsk enn engelsk i irsk. Dette er då òg tema i ei bok frå 1999 av Loreto Todd, som har fått tittelen Green English. Undertittelen fortel at det gjeld Irlands innverknad på det engelske språket. I boka får vi høyre om dei fleirspråklege keltarane som spreidde sin variant av den kristne bodskapen over heile Europa og om dei språklege følgjene av det. Her er også vikingane verd nokre ord. Vikingorda til irsk er til dømes brog �brok, fotdekke�, vig �vik, bukt�, ford �fjord� og ikkje minst stadnamnet Leixlip i byelva Liffey i Dublin. Det blir tolka til norrønt hlaxa og hlaup, altså �laksesprang�. Men vikingane miste makta i 1014, og den eigenlege vikingbyen ligg no under eit seks etasjes betongbygg, godt verna for all framtid meinte dei pengesterke husbyggjarane. Slik går det også an å bestemme i det moderne Irland, som vart sjølvstendig i 1937. Då var dei ikkje berre kvitt vikingane, då hadde dei nesten mist det heimlege språket sitt òg. Engelsk overherredøme i lange tider hadde ikkje berre gjeve nokre få ord til irsk. Engelsk har vorte bruksspråket. Den store hungersnauda rett før 1850, då potetavlingane svikta, og ei amerikautvandring som er den største frå Europa i høve folketalet (med Norge på andreplassen) opna vegen for det engelske språket mellom dei som vart att i Irland òg (folketalet fall frå 6,5 til 4 mill. på nokre tiår, sidan har folketalet lege mellom 3 og 4 mill.). I dag vil ein av kulturpolitiske grunnar halde oppe kunnskapen om irsk. Ein er uroa over at jamvel engelsk med irsk særpreg ser ut til å forsvinne. Loreto Todd ser absolutt verdien i å ha engelsk som bruksspråk. Han viser i så måte til store irske litteratar som har fått nobelprisen i litteratur: W.B. Yeates (1923), G.B. Shaw (1927), S. Becket (1969) og S. Heaney (1995). Til samanlikning har dei folkerike landa England og USA fått høvesvis 6 og 8. Av sluttkapitlet i Green English, som heiter �Looking back in Sorrow�, får ein likevel det inntrykket at Todd meiner at noko av denne særmerkte irske litterære kompetansen kjem frå �The Irish Gaelic substratum�. Todd vonar difor at det irske språket får vere med inn i det tredje tusenåret med dei kvalitetane det representerer for det irske samfunnet med all sin engelskbruk elles. Eit konkret uttrykk for viljen til å halde oppe medvitet om irsk, er at i det offentlege rommet er skilt og tekster både på irsk og engelsk heller regelen enn unntaket. Ingen snakka om grautmål, etter det eg høyrde. Det er mange måtar å vere irsk i hovudet på, alt etter smak og tykke.

• Worren, Dagfinn (2003). Fleire sunnmørske ordsamlingar. Ord om ord : Årsskrift for Avdeling for leksikografi. ISSN 0806-7791. p. 85–94. Full text in Research Archive Show summary

  Den fremste sunnmørske ordsamlaren er Ivar Aasen. Sunnmørsk ordtilfang var grunnstomnen i Ordbog over det norske Folkesprog (1850). Denne grunnstomnen fekk ordbokform då Aasen var i Sogndalsfjøra vinteren 1842-43. I innleiinga til Målsamlingar frå Sunnmøre av Ivar Aasen (serie A2) kallar Terje Aarset denne ordbokutforminga for �sunnmørsordboka� (Bondevik, Nes og Aarset 1994:XXXI-XXXIV), vel mellom anna med bakgrunn i at Aasen sjølv omtala arbeidet som �min søndmørske Ordbog�. I Ord om ord 2002 slo eg til lyd for at denne sunnmørsordboka burde vidareførast med tilfang frå alle sunnmørske ordsamlingar som har kome til seinare (Worren 2002:128). I denne artikkelen vart oppføringa av ordet keim (�(u)smak; snev�) i somme ordbøker jamført med den nakne forma Kjeim, som skulle vere frå Aasens sunnmørsordbok. Denne enkle oppføringa var meint som ei oppmuntring til ordsamlarar som kunne eve seg for å følgje opp arbeidet til Aasen, også han byrja med det enkle. Men haken ved dette dømet er at det ikkje er henta frå sunnmørsordboka, men frå materialsamlinga som ho byggjer på. Denne samlinga er kalla Materialier C i A2. Sunnmørsordboka, som det berre finst nokre fragment av, var om lag tre gonger så stor som Materialier C (Bondevik, Nes og Aarset 1994:XXXIII), slik at oppføringa nok hadde fleire informasjonskategoriar enn berre oppslagsordet. Men like omfattande som oppføringa i 1850-ordboka var nok ikkje opplysningane i sunnmørsordboka: Kjeim, m. 1) Afsmag, forandret Smag; saaledes om Smag af et Kar og om en Overgang i Smagen, f. Ex. naar Øl begynder at blive suurt. Berg. og Tr. Stift. Guldbr. og fl. (Isl. keimr). 2) figurlig: Spor af en Svaghed eller Sygdom. Ein Kjeim ta Forkjølingjenne (Mindelser af en Forkjølelse). B. Stift. 3) Vane eller Tilbøielighed til noget ondt. Indr. (Etter 2000-utgåva ved Kruken og Aarset). Her er både ordklasse, tydingar i tre variantar, døme, heimfestingar og etymologi. Det er først og fremst dømet til tydinga 2, i tillegg til uttalen som oppslagsforma reflekterer, som kan fortelje om eit sunnmørsk førsteførelegg. I Ein Kjeim ta Forkjølingjenne er preposisjonen ta for (ut)av med dativ på det styrande substantivet (Forkjølingjenne) eit typisk sunnmørsdrag. Denne merknaden om sunnmørsordboka viser korleis den nesten fullrøynde ordbokmannen Ivar Aasen skildra eit ordunivers, men det bør ikkje halde dei som er mindre røynde i språkskildring borte frå å lage eigne ordsamlingar. I slike samlingar er det først og fremst viktig at døma er attgjevne i så godt samsvar med målføret som mogleg. I keim-dømet kan ein såleis lese ut at k-en har palataluttale og at det er eit hankjønnsord. Døma er viktige kontrollkjelder for opplysningane for den som vil nytte samlingane i andre arbeid, i tillegg til at dei syner korleis ordet ter seg i lag med andre ord. Nedanfor skal tre nye sunnmørsordsamlingar presenterast, ikkje minst med tanke på dømetilfanget. Dei nye samlingane er Jakob Gjersdal: Gamle ord og uttrykk frå Vartdalsstranda (Vartdal 2001), Bertha Saure: Dei gamle orda innst i �Hjørundfjåra� (Saure 2003) og ordsamlingsdelen i Arne Nydal: Langs Sæterråsa - frå prestegard til blåbre i Norddal (Volda 2003).

• Worren, Dagfinn (2003). I Ivar Aasens ungdomsrike (foredrag under lunsj på ekskursjon til Herøy på Sunnmøre). Full text in Research Archive Show summary

  Herøy på Sunnmøre var ungdomsriket til Ivar Aasen (1813-96). Der han fekk det første innsynet i akademisk tenkjemåte, og truleg vart han òg kjend med leksikografien der. Prosten Hans Conrad Thoresen (1802-1858), som budde i Herøy, gav Ivar Aasen innføring i emne som var førebuingar til universitetsstudium og ikkje berre utviding av skulelærarkunnskap. Frå ei brevveksling som Aasen hadde med ein kamerat, kan vi lese om opplegget: � historie, � geografi, � retorikk, � latinsk grammatikk og omsetjingar frå latin. Fritidssyslane hos prosten skildrar han slik: "Blandt tilfældig Læsning eller Læsning paa Søndage og saadanne ledige Stunder har jeg havt � adskillige Hefter af Maanedsskriftet "Bien" ; � Aviserne (: for det meste :); � Grundvigs Haandbog i Verdenshistorien I Del Kjøbenhavn 1833; � Den nordiske Kirketidende (1833 og 34), � et Ugeskrift udgivet af J. C. Lindberg (i Kjøbenhavn); � Ligesaa har jeg læst et fortræffeligt Digt kaldet "de sorte Riddere" af B. S. Ingemann" � I tillegg kom både skriveøvingar og eiga dikting. Vi kan ikkje gå djupare inn på desse emna, men vi legg merke til at dei i prestegarden gjennom ymse skrifter held seg godt oppdaterte på det som skjer i København. Og tida fell saman med eit merkeår i nordisk leksikografi. I 1833 fullførte den store danske leksikografen Christian Molbech (1783-1857)* Dansk Ordbog. Og det kan faktisk knytast ein tråd hit til Herøy. I dødsbuet etter lensmannen i Herøy i tida 1833-1855, Stevelin von Cappelen (1804-1855), fanst dei to banda som var fullførte i høvesvis 1828 og 1833. To Herøy-menn fekk kjøpt dei. Det var Ole R. Thorseth og Ole E. Tjervåg (Herøyboka. Bygdesoga 2, s. 229). Det kunne elles ikkje vere noko impulskjøp, for dei måtte gje 4 dalar og 4 ort for bøkene. Det var om lag halvparten av det ei toårs merr kosta på den tida, eller halvparten av lærarløna til Ivar Aasen. Lensmann Cappelen høyrde til dei folka som jamt vitja prestegarden. Med di han hadde skaffa seg Molbechs Dansk Ordbog og desse to bygdemennene kjøpte ordboka etter lensmannen, er det lov å hevde at her i Herøy har det vore ei tidleg interesse for det kunnskapshavet som ei ordbok representerer. Ein har undra seg over at Aasen allereie i 1836, 23 år gammal, året etter at han reiste frå Stokksund, formulerte målreisingstanken sin for eit eige norsk skriftspråk. I praktisk utforming gjekk det ut på å lage ein grammatikk og ei ordbok. Kunnskapen om ei nasjonal ordbok kan Aasen altså ha hatt med seg her frå Herøy, for her hadde han omgang med folk som var oppdaterte i leksikografien. At Aasen seinare hadde Molbechs Dansk Ordbog til leksikografisk førebilete, er velkjent.

• Worren, Dagfinn (2002). [Melding av] Jarle Bondevik, Oddvar Nes og Terje Aarset (red.): Målsamlingar av Ivar Aasen (Serie A6). Bergen: Norsk bokreidingslag, 1999. LIII + 240 sider. NLT - Norsk lingvistisk tidsskrift. ISSN 0800-3076. 20(1), p. 102–118. Full text in Research Archive Show summary

  Ivar Aasen-selskapet vart skipa 10. mars 1991 (http://www.hivolda.no/ahf/aasens.html) og har som det fremste føremålet sitt å gje ut uprenta manuskript etter Ivar Aasen. Attom selskapet står professorane Jarle Bondevik og Oddvar Nes ved Universitetet i Bergen og fyrsteamanuensis Terje Aarset ved Høgskulen i Volda, som òg er skriftstyre. Dei uprenta manuskripta vert utgjevne i ein Serie A. I ein Serie B gjev selskapet ut kommentarar og studiar. Her skal vi sjå på dei seks fyrste utgjevingane i serie A, og då med særleg vekt på den sjette av desse utgjevingane, Målsamlingar 1851¿1854 av Ivar Aasen (A6), frå1999. I 1992 låg den fyrste utgjevinga føre. Det var Sunnmørsgrammatikkane av Ivar Aasen, som då er merkt med A1. I ¿Føreord¿ (s. IX) forklarar utgjevarane at jamvel om Aasen sjølv, i tillegg til folk som Halvdan Koht, Sigurd Kolsrud og Reidar Djupedal, har sytt for verdfulle utgjevingar av det tilfanget som finst etter Ivar Aasen i Handskriftsamlinga ved Universitetsbiblioteket i Oslo, ligg der enno mykje uprenta tilfang. Det fortener å verte gjort lett tilgjengeleg. Aasen nytta sjølvsagt dette tilfanget i dei vitskaplege bøkene sine, men det er mange opplysningar i desse oppskriftene hans som gjev betre innsyn i målføretilstanden i Noreg på 1800-talet, særleg med omsyn på ordgeografien. Utgjevingane er ordna slik at manuskripta med oppskriftene frå Aasens eige heimemål kjem fyrst ¿av di dei var det vitskaplege grunnlaget for den seinare verksemda hans¿. Vidare er utgjevingane både kronologisk og geografisk ordna etter reisene hans, som byrja med den såkalla langferda 1842¿47. Den andre utgjevinga vart Målsamlingar frå Sunnmøre av Ivar Aasen (A2) frå1994. Deretter fylgde Målsamlingar frå Bergens Stift av Ivar Aasen (A3). Ho var tilgjengeleg i 1995, og i 1997 kom Målsamlingar frå Christiansands og Agershuus Stifter av Ivar Aasen (A4). Den femte utgjevinga var Målsamlingar frå Trondhjems og Tromsø Stifter av Ivar Aasen (A5). Utgjevingsåret for denne boka var 1998. Serie A har såleis eit sterkt utgjevingsaspekt, som i stor grad vil lette forskinga om norsk talemål frå den tida då dette feltet eigenleg vart ein sjølvstendig forskingsdisiplin. Oppgåva her må verte å sjå nærare på desse utgjevingane som dokumentasjonar i ein slik fag- og forskingshistorisk samanheng. ... Utgjevinga av Målsamlingar 1851¿1854 av Ivar Aasen er ei solid vidareføring av kjeldeskrift-serien med manuskript frå byrjinga av ein eigen norsk målvitskap (jf. Venås 2001:232). Jamvel om det er Aarset som presenterer tekstane i denne boka, understrekar utgjevarane i føreordet at arbeidet med denne boka som med dei førre bøkene er ei samvinne mellom dei alle tre. Samvinna held elles fram. A 10 er allereie utkomen. Det er Dansk-norsk Ordbog av Ivar Aasen (2000). Føreordet forklarar denne nummereringa med at dei tre nummera som ligg imellom, skal nyttast til to band målsamlingar frå åra 1855 til 1883 og ei samling om namn. Når denne utgjevingsrekkja er fullførd, treng ingen lenger gå seg vill i dei fremste grunnlagsdokumenta for den moderne norske målvitskapen. Dei er greitt og godt framlagde i A-serien frå Ivar Aasen-selskapet.

• Worren, Dagfinn (2002). Gullkorn frå ordmeistrar. Vestlandsnytt (Lokalavisa for Herøy og Sande). p. 43–44. Full text in Research Archive Show summary

  Sunnmørsk ordsamling er sjølvsagt ein del av norsk ordsamling. Før 1814 var det gjerne styresmaktene i København som sette i gang ordinnsamling, gjerne som ein part av ei kartlegging av alle slags tilhøve i landet. Harboe (1698), Strøm (1762) og Vassbotn (1810) var tidlege ordinnsamlarar på Sunnmøre. Om somme av dei sunnmørske ordsamlarane før 1814 var greinalause grammatikarar, vart det til gangs eit omskifte med Ivar Aasen (1813-1896). Etter Ivar Aasens velkjende innsats gjekk det meir enn 100 år før lokal ordinnsamling skaut fart. Frå Herøy prenta då Bjarne Rabben i Folk og fortid (1975) 217 ord som elevane i 4., 5. og 6. klasse ved Tjørvåg skule hadde samla inn. Rabben kalla dei innsamla orda for ¿Gullkorn i språket¿. Denne elevinnsatsen var elles med i opptakta til ei storstila innsamling av målføreord frå både byar og bygdelag over heile landet. For Norsk Ordbok er over 70 slike samlingar registrerte frå 1975 og i tiåra etterpå. Sams for innsamlarane og utgjevarne ser ut til å vere ei inderleg vilje til kulturberging. Og tittelen som Rabben sette på artikkelen om elevinnsamlinga fortel at innsamlarane og utgjevarane er medvitne om at dei gjer eit verdfullt arbeid. Innsamlinga i Tjørvåg var for det første ei pionerinnsamling i nyare tid. Eit anna særmerke er at ho var gjord av unge folk. I artikkelen til Rabben får vi dessutan høyre at elevane hadde gått til oppgåva med ihug og alvor. Det gjekk sport i utspørjinga av foreldre og besteforeldre. Innsamlinga var jamvel så moderne at det vart kåra ordmeistrar. Artikkelen sluttar med ei oppmoding om at fleire melder seg på ordmeisterskapen.

• Worren, Dagfinn (2002). Hovudtrekk ved dagens forsking i nynorsk skriftkultur (særskilt om skriftmålet). Full text in Research Archive Show summary

  Foredraget tok opp emneval og utviklingsliner i forskinga kring nynorsk skriftmål det siste tiåret.

• Fjeld, Ruth E Vatvedt & Worren, Dagfinn (2005). Nordiske studiar i leksikografi 7. Rapport frå Konferanse i leksikografi i Norden. Volda 20.-24. mai 2003. Nordisk foreining for leksikografi. ISSN 9788291121031. Full text in Research Archive Show summary

  Raporten med 35 artiklar syner mangfaldet i nordisk leksikografi med emne som femner om eittordsstudiar og om store nasjonale ordboksprosjekt, om eldre ordbøker og om internettordbøker, om semantiske problem og om leksikografisk praksis og sist men ikkje minst om utfordringane og utviklingspotensialet for leksikografien i språkteknologien.

• Fjeld, Ruth E Vatvedt & Worren, Dagfinn (2005). Nordiske studiar i leksikografi 7 : rapport frå Konferanse om leksikografi i Norden, Volda 20.-24. mai 2003 / (red.) Ruth Vatvedt Fjeld og Dagfinn Worren. Nordisk foreining for leksikografi. ISSN 9788291121031. Full text in Research Archive
• Almenningen, Olaf; Dalen, Arnold; Sandøy, Helge; Torp, Arne; Vikør, Lars Sigurdsson & Wiggen, Geirr [Show all 7 contributors for this article] (2002). Målgranskaren frå Årdal. Heidersskrift til Andreas Bjørkum på 70-årsdagen 30. mars 2002. Universitetet i Oslo. ISSN 9788290954180. Full text in Research Archive

View all works in NVA